Δραστηριότητες
27/02/2014
Ομιλία στο Λύκειον Αραδίππου με θέμα «Δεν ξεχνώ, Αγωνίζομαι, Διεκδικώ»

Επειδή η πνευματική ανάπτυξη επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τον χώρο, τη φύση και το φως που πλημμυρίζει την ατμόσφαιρα, παράδειγμα ο Ελλαδικός χώρος γενικά, θα κάμω αναφορά και στην φυσική ομορφιά της Αμμοχώστου, που σίγουρα συνέτεινε στην πλούσια πνευματική της ανάπτυξη από τα πανάρχαια χρόνια, 36 αιώνες π.Χ.όταν πνευματικό κέντρο ήταν η Αλάσια, η Έγκωμη, η Σαλαμίνα, η Αρσινόη, η Κωνσταντία και κατ’ επέκταση η Αμμόχωστος.

Στο βιβλίο μου «Συνομιλία με την αδελφή μου Αμμόχωστο – Βίοι Παράλληλοι» αναφέρομαι στην ομορφιά της πόλης μου.

Απέραντους πορτοκαλλεώνες που την Άνοιξη πνιγόταν η πόλη από τη μυρωδιά των ανθών, καταγάλανη θάλασσα, που έβλεπες τα κοχύλια στην άμμο, Χρυσή Αμμουδιά, αμμόλοφους, κήπους, ωραία αρχοντικά, μικρά εκκλησάκια που οι πιστοί ευλογούσαν τον Θεό, πολύ όμορφα δημόσια κτήρια μετά το 1960, το Λύκειον Ελληνίδων, η Ανόρθωση, το Ταχυδρομείο, το Τηλεγραφείο, τα Δικαστήρια, ξενοδοχεία πολλών αστέρων, πλατείες, δρόμους πεντακάθαρους, γραφικές γειτονιές, το λιμάνι. Δίπλα η παλιά πόλη με τα βενετσιάνικα κάστρα και τις 365 εκκλησιές που κτίστηκαν στα μεσαιωνικά χρόνια, όταν η πόλη ανθούσε και ήταν το εμπορικό κέντρο της Μεσογείου και λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα η Σαλαμίνα, το λίκνο του Ελληνικού Πολιτισμού και ο Απόστολος Βαρνάβας, το λίκνο της ορθοδοξίας μας.

Εκείνο όμως που χαρακτήριζε την Αμμόχωστο ήταν η πνευματικότητά της, τα σχολεία με τις εκδηλώσεις τους, οι εθνικές επέτειοι που γιορτάζονταν με μεγαλοπρέπεια με συμμετοχή σχολείων και σωματείων.

Η Ανόρθωση το 1911, ιδρύεται με το όνομα «Αναγνωστήριο». Εδώ γίνονταν διαλέξεις, η πρώτη μαντολινάτα, η πρώτη βιβλιοθήκη. Αργότερα έγινε Ποδοσφαιρικό Σωματείο.

Το Λύκειον Ελληνίδων που ιδρύθηκε το 1930 από τη Μαρία Π. Ιωάννου και αμέσως ίδρυσε Ωδείο, μαντολινάτα, το Κυριακό σχολείο, τον Θεατρικό Όμιλο, βιβλιοθήκη, διαλέξεις, Χορωδία, εβδομαδιαίες απογευματινές φιλολογικές εκδηλώσεις όπου οι μαθητές του Ωδείου παρουσίαζαν τα επιτεύγματά τους, απαγγελία, τραγούδι, πιάνο ή βιολί. Κάθε εβδομάδα η αίθουσα του Λυκείου ήταν γεμάτη από ανθρώπους που διψούσαν για πνευματική ανάπτυξη. . Η Ανόρθωση και το Λύκειο Ελληνίδων απετέλεσαν μελίσσι πνευματικής παραγωγής και οι νέοι εργάζονταν για να αναδείξουν την πόλη σαν το Πνευματικό Κέντρο της Κύπρου.

Ο Φιλόπτωχος Σύλλογος που ιδρύθηκε το 1905 από την διευθύντρια του Παρθεναγωγείου, Αρσακειάδα Ελένη Χατζηπέτρου που καθιέρωσε τη γιορτή των Ανθεστηρίων και τις Χριστουγεννιάτικες γιορτές με απαγγελίες και τραγούδια. Πολλές πια γυναίκες ήταν μορφωμένες.

Οι πρώτες τοπικές εφημερίδες με σατιρικό και φιλολογικό περιεχόμενο δίνουν στους Αμμοχωστιανούς ερεθίσματα για πνευματική ανάπτυξη και συζητήσεις.

Τέτοιες εφημερίδες ήταν το Πυξ – Λάξ, 1903 – 1908, του Ζαχαρία Γ. Σωτηρίου, η Σαλαμίς, 1907 – 1911 του Λ.Γ. Ζαλουμίδη, η Αμμόχωστος, 1912 – 1921 και πάλι του Ζαλουμίδη, η Μικρούλα, 1918 – 1918 του Π. Γ, Λοϊζου, το περιοδικό Νέα Εποχή, του Γιάννη Σταυρινού Οικονομίδη,

Πολύ ξεχωριστή θέση έχει η 15ήμερη Εφημερίδα «Εστιάδες» - 1913, με διευθύντρια μιαν εξαίρετη παιδαγωγό, την Περσεφόνη Παπαδοπούλου, που άφησε τη σφραγίδα και τις ποικίλες γνώσεις της στην Εκπαίδευση, τόσο στην Αμμόχωστο, τη Λευκωσία και την Πάτρα, όπου διετέλεσε Διευθύντρια της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Πατρών.

Μιλούμε για μιαν άνθηση των γραμμάτων στην αρχή του 20ου αιώνα.

Η αναγνώριση του Ελληνικού Γυμνασίου ως ισότιμου με τα εξατάξια Γυμνάσια της Ελλάδας το 1924 ήταν η έναρξη της πρωτοφανούς ανάπτυξης των γραμμάτων.

Μεγάλες πνευματικές φυσιογνωμίες, όπως ο Δημήτριος Χαμουδόπουλος από τη Σμύρνη, σημαντική προσωπικότητα, παιδαγωγός, γνώστης της Ελληνικής και Ευρωπαϊκής φιλολογίας, ρήτορας και ποιητής, χαράσσει καινούργιους πνευματικούς δρόμους.

Ο Ορέστης Χρηστίδης, σπουδαίος φιλόλογος από τη Σμύρνη, ο Αρσένιος Νικολαίδης που δημοσίευσε αφηγήματα και ιστορικές μελέτες σ’ εφημερίδες και περιοδικά.

Ο Σχολάρχης Μιχαήλ Κούμας, εμπνευσμένος από την παράδοση έγραψε τα Κυπριώτικα Διηγήματα, ο Κυριάκος Παύλου Ρωσσίδης γράφει μικρά κείμενα.

Σ’ αυτά τα χρόνια από το 1921 – 1945 εκδίδονται και πάλιν τοπικές εφημερίδες Το Ελεύθερο Βήμα – ο Κόπανος, 1921 – 1930 του Ι. Δικωμίτη, η Πρόοδος, 1925 του Ζαλουμίδη, η Δημιουργία, 1926 – 1929 του Κυριάκου Ρωσσίδη, η Ακρόπολις, του Αναστάση Οικονομίδη και Ανδρέα Γαβριηλίδη.

Οι εφημερίδες ήταν κυρίως λογοτεχνικές και έδιναν την ευκαιρία σε πολλούς πνευματικούς ανθρώπους να εκφράζουν τις λογοτεχνικές τους εμπνεύσεις.

Σημαντική μορφή στην Πόλη αλλά και την Κύπρο ολόκληρη είναι ο Νίκος Βραχίμης (1924 – 1961). Είναι από τους πρώτους Κύπριους ποιητές που έγραψε στην Τεχνοτροπία της εποχής του, αλλά και στην πεζογραφία διαπρέπει περιγράφοντας ψυχικές καταστάσεις.

Στα χρόνια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου ο Φώτος Χατζησωτηρίου, που είναι επίσης ζωγράφος, ιδρύει την «Ελεύθερη Σκηνή» και παρουσιάζει αξιόλογες, θεατρικές παραστάσεις με έργα δικά του, ως επί το πλείστον, αλλά και ξένα.

Μετά το τέλος του πολέμου η πνευματική ανάπτυξη είναι αλματώδης.

Θεατρικές παραστάσεις αρχαίων τραγωδιών με διδασκαλία Παναγιώτη Σέργη στα προπύλαια του Γυμνασίου αλλά και στο Θέατρο της Σαλαμίνας όπως επίσης και του Θεατρικού Ομίλου του Λυκείου Ελληνίδων που παρουσίασε Ιφιγένεια εν Ταύροις, Αντιγόνη, Οιδίποδα επί Κολωνώ.

Διαλέξεις στο Λύκειον Ελληνίδων (400 ως τι 1974)από σπουδαίους ομιλητές όπως η Αθηνά Ταρσούλη,Στράτης Μυριβίλης, Ηλίας Βενέζης, Χρυσάνθη Ζιτσαία, Καλομοίρης, Λιπέρτης, Κυριάκος Χατζηιωάννου, Κωνσταντίνος Σπυριδάκης και πληθώρα άλλων.

Συναυλίες από τη χορωδία του Λυκείου Ελληνίδων με έργα σπουδαίων μουσικών.

Εκθέσεις ζωγραφικής.

Τα Ανθεστήρια, η γιορτή της Πορτοκαλιάς μια αποθέωση της πόλης.

Οι βιβλιοθήκες των σχολείων πλούσιες, εμπλουτίζονταν κάθε χρόνο με σύγχρονα βιβλία λογοτεχνικού, επιστημονικού περιεχομένου. Ιδιαίτερα η Δημοτική βιβλιοθήκη που η δεκαμελής Εφορεία της και ο Γιώργος Φιλίππου Πιερίδης, ο βιβλιοθηκονόμος της φρόντιζαν για τον συνεχή εμπλουτισμό της.

Πολύ συνέτειναν και τα βιβλιοπωλεία που έφερναν όλες τις σύγχρονες εκδόσεις λογοτεχνικών βιβλίων και ήταν κέντρα αγοράς, αλλά και συζήτησης για τα βιβλία.
Άγγελος Αβραάμ
Σάββας Ιωάννου που ήταν και εκδοτικός οίκος
Παύλος Κυριάκου με ξένα βιβλία.

Οι αγορές έφθαναν στο ζενίθ, όχι μόνον από μαθητές, αλλά και ενήλικους.

Κατά παράδοξον τρόπο κάποια φαρμακεία ήταν στέκια πνευματικών ανθρώπων που συζητούσα θέματα κοινωνικά, πολιτικά, πολιτιστικά, κυρίως μετά τις ανασκαφές από τον αρχαιολόγο Βάσο Καραγιώργη στη Σαλαμίνα και τα πλούσια ευρήματα που έφερνε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη.

Τέτοια φαρμακεία: του Νικολόπουλου, του Πάλμα, του Μαντζούρα.

Τα σχολεία συναγωνίζονταν ποιο θα κάμει το πιο ωραίο σε εμφάνιση και περιεχόμενο λεύκωμα.


Τότε παρουσιάζονται πολλοί ποιητές και πεζογράφοι: Ο Θεοδόσης Νικολάου, ο Κυριάκος Πλησής, ο Παντελής Μηχανικός, ο Γιώργος Φάνος, ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης, ο Παναγιώτης Αβραάμ, ο Πολύβιος Νικολάου, ο Πάνος Λεβέντης, ο Τεύκρος Ανθίας, ο Κυριάκος Χατζηιωάννου, η Νίκη Μαραγκού, η Ντίνα Παγιάση, ο Στέφανος Ζυμπουλάκης.

Επίσης το λογοτεχνικό τους στίγμα έδωσαν πολλοί λαϊκοί ποιητές όπως ο Παύλος Λιασίδης, ο Χαράλαμπος Δημοσθένους, ο Κώστας Κατσαντώνης και άλλοι όπως ο Τάκκας, και ο Ατσίκκος, ποιητάρηδες που παρουσίαζαν τα τσιατιστά τους στη γιορτή του Κατακλυσμού, στην παραλία του Φαλήρου, γεμάτα θεόσταλτη έμπνευση, ένα ανάβρυσμα στη λαϊκής ψυχής.

Όμως στην Αμμόχωστο έλαμψαν σαν φωτεινά αστέρια και μεγάλοι ζωγράφοι με παγκόσμια αναγνώριση.

Ο Γ, Πολ Γεωργίου (1901 – 1972) ο οποίος με τον χρωστήρα του έδωσε την τραγική ψυχή της Κύπρου και με τον απελευθερωτικό αγώνα απεικόνισε το μεγαλείο της ψυχής του λαού μας.

Ο Γεώργιος Σκοτεινός, ο Λευτέρης Οικονόμου, ο Μιχαήλ Κάσιαλος, οι αδελφοί Ξάνθος και Φώτος Χατζησωτηρίου, η Ιουλία Τουμαζή, η Θεανώ Σαμψών, η Λένια Σαβεριάδου, ο Μιχαλάκης Χατζηδημητρίου, ο Βαλεντίνος Χαραλάμπους (κεραμική),η Νίνα Ιακώβου ( κεραμική) .

Στην Αμμόχωστο ζούσαν πνευματικοί άνθρωποι όπως ο Δημήτριος Μαραγκός που είχε τη μεγαλύτερη Κυπρολογική βιβλιοθήκη της Κύπρου, ο Ευάγγελος Λούης Λουίζου, συλλέκτης αρχαίων και λαογραφικών αντικειμένων, φίλος του Γιώργου Σεφέρη και του Οδυσσέα Ελύτη, που τους φιλοξένησε στο σπίτι του, τον μεν Σεφέρη πολλές φορές ο οποίος ονόμασε το σπίτι του Λουίζου «σπίτι που πάει να γίνει φυτό» από τα πολλά φυτά που σκέπαζαν την αυλή και τα μπαλκόνια του σπιτιού και τον Ελύτη που φιλοξένησε για πολύ χρονικό διάστημα και στην Αμμόχωστο όπου έγραψε την ποιητική συλλογή «Μαρία Νεφέλη».

Ο Ευάγγελος Λουίζος είχε εκδώσει στο Παρίσι το έργο «Φωτόδεντρο» του Ελύτη, όπου ζούσε κατατρεγμένος από τη Χούντα.

Είχε συστήσει ένα εκδοτικό οίκο με το όνομα L’ oiseau Και εξέδιδε Κυπρολογικά βιβλία που τα δώριζε σε βιβλιοθήκες της Ευρώπης.

Αυτήν την τεράστια πνευματική κίνηση κατάστρεψαν οι ορδές του Αττίλα, όταν βίαια άρπαξαν την πόλη και ξερρίζωσαν τους κατοίκους της, που όμως δεν σταμάτησαν να δημιουργούν πνευματικά αριστουργήματα και να κατέχουν μια πρωτεύουσα θέση στη Νεοελληνική Λογοτεχνία, τη ζωγραφική, τη Μουσική. Γενικά στις καλές τέχνες.

Προσπάθησα σε συντομία να πω μερικά από τα επιτεύγματα των πνευματικών ανθρώπων, για να εκτιμήσετε την πνευματική ανάπτυξη μιας πόλης που εδώ και 40 χρόνια μένει στο συρματόπλεγμα, βουβή, μια πόλη που φθείρεται κάθε μέρα και κανένας πολιτισμένος άνθρωπος δεν διαμαρτύρεται, δεν τιμωρεί τους ενόχους σκοταδιστές, δεν εργάζεται για ν’ ανέβει ουρανοτάξιδο το πνεύμα, να διώξει τη μαυρίλα της σκλαβιάς.


Κλαίρη Αγγελίδου